O istocie samorządu terytorialnego
15 października odbyły się wybory parlamentarne, które - dzięki rekordowej frekwencji (przeszło 74%) – zapewniły posłom i senatorom obecnej kadencji szczególnie silną legitymację do sprawowania mandatu. I choć powyborcze emocje jeszcze do końca nie opadły, dużymi krokami zbliżają się kolejne, niemniej ważne, wybory samorządowe. Już w kwietniu wybierzemy wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, a także radnych gmin, miast, powiatów i sejmików województw.
Warto w tym miejscu zastanowić się nad rolą, jaką samorząd terytorialny pełni w ustroju państwa polskiego. Niemożliwe jest bowiem, aby w demokratycznym państwie decydować racjonalnie i efektywnie o wszystkich sprawach dotyczących obywateli jedynie z poziomu centralnego. Polityka musi być prowadzona z uwzględnieniem lokalnych warunków i potrzeb, a wypełnianie postulatu decentralizacji władzy publicznej tworzy sui generis przeciwwagę dla władzy centralnej.
Świadomy powyższych uwag polski ustrojodawca zagwarantował funkcjonowanie samorządu terytorialnego w najważniejszym akcie prawnym w naszym kraju – Konstytucji RP. W ustawie zasadniczej znaleźć można wiele przepisów odnoszących się mniej lub bardziej szczegółowo do funkcjonowania samorządu. W art. 16 czytamy, że „Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową” a „Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej”. Art. 87 natomiast zalicza akty prawa miejscowego wydawane przez organy jednostek samorządu terytorialnego (oczywiście na obszarze ich działania) do zamkniętego katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego.
W całości tematyce samorządu terytorialnego poświęcony został rozdział VII Konstytucji. W tych przepisach podkreślono, że jednostki samorządu mają osobowość prawną, przysługuje im prawo własności i inne prawa majątkowe, a ich samodzielność podlega ochronie sądowej. Wskazano również na istotę funkcjonowania samorządu terytorialnego, którą jest wykonywanie zadań publicznych służących zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej – są to tzw. zadania własne. Jednostki samorządu mogą też wykonywać inne zadania zlecone im w drodze ustawy – takie zlecenie musi jednak wynikać z uzasadnionych potrzeb państwa. Istotną kwestią dla skutecznego realizowania zadań przez jednostki samorządu są ich dochody. Konstytucja gwarantuje im dochody własne oraz subwencje ogólne i dotacje celowe z budżetu państwa. Ważną kompetencją przyznaną jednostkom samorządu jest prawo ustalania wysokości podatków i opłat lokalnych. Swoje zadania jednostki samorządu terytorialnego wykonują naturalnie za pośrednictwem organów stanowiących i wykonawczych, a działalność samorządu podlega nadzorowi z punktu widzenia legalności.
Uwzględniwszy powyższe można przekonać się, jak istotne miejsce samorząd terytorialny zajmuje w ustroju Polski i jak wpływa to na naszą rzeczywistość. W najbliższych wyborach zdecydujemy kto przez kolejne pięć lat będzie odpowiadał za sprawy naszych małych ojczyzn i w jaki sposób będzie przebiegał ich rozwój. Zachęcam do głosowania. Wybierzmy mądrze!
Klaudiusz Mikołajczyk
Student na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego
Podobało Ci się? Udostępnij!
