"Znaczna część przepisów nie jest ani jasna, ani precyzyjna". RPO ocenia projekt nowelizacji ustawy o KOZZD

 krytycznie ocenia zapis, że odwiedziny osoby w KOZZD trwają 60 minut, a w tym samym dniu danej osobie udziela się tylko jednego widzenia. Również częstotliwość i czas trwania odwiedzin pacjentów w KOZZD nie powinny podlegać ograniczeniom.

Należy zaprojektować przepisy, które zagwarantują osobom umieszczonym w Ośrodku prawo do korzystania z niezbędnego dla zdrowia, codziennego spędzania wolnego czasu na świeżym powietrzu, w zdecydowanie większym niż obecnie limicie czasowym.

Ustawodawca powinien rozszerzyć katalog sytuacji uprawniających do przebywania pacjenta poza Ośrodkiem, np. w przypadku innych ważnych wypadków losowych, a także wynikających z prawidłowo przebiegającego procesu terapeutycznego i zaleceń przygotowania pacjenta do zwolnienia z Ośrodka.

Wątpliwości budzi też brak ustawowych wskazań co do minimalnych terminów, kiedy dyrektor zakładu karnego powinien złożyć do sądu wniosek o uznanie skazanego za osobę stwarzającą zagrożenie oraz brak gwarancji co do aktualności opinii, którą załącza się do wniosku.

Powinno utworzyć się podmiot (np. w  Ministerstwa Zdrowia lub Narodowego Funduszu Zdrowia), który mając wiedzę o placówkach medycznych, świadczących terapię określonej specjalności, mógłby na wniosek sądu wskazywać podmiot leczniczy, znajdujący się najbliższej miejsca zamieszkania osoby z zastosowanym nadzorem prewencyjnym. 

Postulowane przez RPO zmiany ustawy, które nie zostały ujęte w projekcie

Projektowane zmiany nadal nie regulują wszystkich praw i wolności jego pacjentów, o co od dawna zabiegał RPO. Chodzi m.in o:

1.    Niepełnosprawność intelektualną jako przesłankę umieszczenia w Ośrodku
2.    Osoby chorujące psychicznie w KOZZD
3.    Brak możliwości zastosowania systemu dozoru elektronicznego przy nadzorze prewencyjnym
4.    Brak przepisów w sytuacji kolizji pobytu w KOZZD np. z tymczasowym aresztowaniem, czy pobytem w zakładzie psychiatrycznym w wyniku zastosowania środka zabezpieczającego
5.    Lukę prawną, która nie pozwala sądowi na uchylenie nadzoru prewencyjnego w przypadku osadzenia osoby stwarzającej zagrożenie w zakładzie karnym lub zakładzie psychiatrycznym
6.    Brak przepisów stanowiących o rozdzieleniu kobiet i mężczyzn w trakcie pobytu w Ośrodku
7.    Brak wskazań co do składu orzekającego sądu co do  zamiany nadzoru prewencyjnego na KOZZD
8.    Brak przepisów regulujących właściwość sądu, w którym wykonywany ma być nadzór prewencyjny
9.    Brak przepisów regulujących procedury postępowania w przypadku wypisania pacjenta z Ośrodka, wymagającego następnie umieszczenia w specjalistycznych placówkach pomocowych np. DPS lub noclegowni.

Filozofia funkcjonowania KOZZD

RPO z przykrością stwierdza, że w projektowanych przepisach nie nakreślono modelu funkcjonowania izolacji postpenalnej. Jeśli kluczowa dla filozofii funkcjonowania KOZZD jest terapia - a wiec zdrowienie osób uznanych za stwarzających zagrożenie - to ona musi zakładać przygotowanie do opuszczenia Ośrodka. Jeśli zaś jest nią dożywotnia izolacja części pacjentów, to im również trzeba umożliwić konstruktywne włączenie w życie społeczne, choć będzie ono oznaczało życie osoby pozbawionej wolności. Te aspekty powinny być uregulowane ustawowo. Dobrym rozwiązaniem byłoby zaczerpnięcie wzorców z analogicznych placówek funkcjonujących w Holandii i Niemczech.

Uwzględnienie różnych potrzeb osób izolowanych od społeczeństwa oznacza tam m.in.:  

• umożliwienie wyposażenia pokoi według własnego uznania pacjentów, 
• możliwość swobodnego poruszania się po terenie ośrodka i dysponowania kluczami do określonych pomieszczeń,
• możliwość wykonywania pracy, uprawiania ogródka (każdy pacjent ma swoją przestrzeń zieloną), 
• swobodę spędzania czasu w siłowni czy w sali warsztatów. 

Przejawia się to także organizowaniem przez personel ośrodka pobytu w domu opieki po opuszczeniu placówki, jeżeli wymaga tego stan konkretnego pacjenta. To również wyraz humanitarnego traktowania osób niebezpiecznych.

Podsumowanie

Z przykrością stwierdzam, że przesłane do oceny przepisy nie spełniają kryteriów zasady określoności przepisów prawa, która jest jedną z reguł prawidłowej legislacji. Pierwszym warunkiem pozytywnej oceny przepisu w kontekście zasad prawidłowej legislacji, zwłaszcza  w kontekście zasady określoności prawa, jest jego sformułowanie w sposób poprawny. 

Niejasność przepisów należy uznać za wyraz niedostatecznej troski ustawodawcy o podmiotowe traktowanie adresatów prawa. Z kolei precyzyjność przepisu przejawia się w konkretności regulacji praw i obowiązków, tak aby ich treść była oczywista i pozwalała na ich wyegzekwowanie. Jest to możliwe tylko wówczas, gdy prawodawca skonstruuje precyzyjną normę prawną. Niestety, znaczna część przepisów nie jest ani jasna, ani precyzyjna, w myśl zasady określoności przepisów prawa.
 
W projektowanej nowelizacji RPO dostrzega pozytywne zmiany. Nadal jednak istnieje szereg problemów wynikających z braku wizji modelu izolacji postpenalnej oraz niewłaściwego uregulowania lub całkowitego pominięcia zasadniczych aspektów funkcjonowania ustawy o KOZZD.