Co to jest zachowek i komu się należy?

Czym jest zachowek?

Przepisy Kodeksu cywilnego wskazują, że powołanie do spadku wynika z ustawy lub z testamentu. Dziedziczenie ustawowe dotyczy sytuacji, w których spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo żadna z osób nie chce bądź nie może być spadkobiercą. Co do zasady pierwszeństwo ma jednak dziedziczenie na podstawie testamentu. Co to jest zachowek i komu się należy? To forma rekompensaty finansowej, z której mogą skorzystać najbliżsi członkowie rodziny spadkodawcy. Przede wszystkim służy do zabezpieczenia interesów majątkowych osób pominiętych w testamencie. Zachowek jest również elementem ochrony prawnej osób bliskich spadkodawcy, które otrzymały mniejszą część spadku.

W praktyce chodzi o środki finansowe, o jakie mogą wnioskować osoby uprawnione. Zachowek wprowadzony został m.in. po to, by przeciwdziałać sytuacjom, w których spadkodawca przepisał cały swój majątek na partnera, pomimo tego, że miał dzieci. Potomkowie mogą ubiegać się o ten rodzaj rekompensaty od spadkobierców testamentowych. Osoby ujęte w testamencie bliskiego krewnego są zobligowane do solidarnej zapłaty zachowku. Warto jednak wspomnieć o tym, że istnieją pewne odstępstwa od tej reguły.

Komu przysługuje zachowek?

Kwestie z tym związane regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Jak wskazuje art. 991 § 1 k.c. uprawnionymi do zachowku są zstępni (potomkowie – dzieci, wnuki, prawnuki), małżonek oraz rodzice spadkodawcy powołani do spadku z ustawy. Nie bez znaczenia jest jednak kolejność dziedziczenia. Rodzice spadkodawcy będą uprawnieni do takiej formy rekompensaty dopiero wtedy, gdy spadkodawca nie miał dzieci oraz żony.

Kiedy należy się zachowek po rodzicach? Przede wszystkim przysługuje w sytuacji, gdy osoba uprawniona nie otrzymała należnej części masy spadkowej ani wskutek dziedziczenia lub zapisu w testamencie, ani na skutek darowizny zaliczanej do spadku. Do egzekwowania zachowku dochodzi najczęściej w sytuacji, gdy rodzic przepisał cały swój majątek wyłącznie na jedno dziecko. Wówczas w kręgu osób uprawnionych znajdują się pozostali potomkowie, którzy nie zostali uwzględnieniu w testamencie.

Jak obliczyć wysokość zachowku?

Jego wartość jest ustalana zgodnie z zasadami określonymi w Kodeksie cywilnym. Ile procent wynosi zachowek? Standardowo w przypadku dzieci stanowi 50% spadku, jaki przysługiwałby, gdyby dziedziczyły ustawowo. Osoby trwale niezdolne do pracy lub małoletnie mogą natomiast liczyć na 2/3 spadku. Nie ma znaczenia, czy spadkodawcą jest ojciec czy matka. Przepisy determinują takie samo postępowanie niezależnie od płci rodzica.

Przy obliczaniu wysokości zachowku niezbędne jest poznanie jego substratu. Należną wartość oblicza się jako różnicę między stanem czynnym i biernym spadku. Co to właściwie oznacza? Stan czynny spadku jest wartością wszystkich praw wchodzących w skład spadku (w chwili otwarcia testamentu i według cen z chwili orzekania o zachowku). Natomiast stan bierny odnosi się do sumy długów spadkowych. Podczas obliczania zachowku brane są również pod uwagę wartości darowizn i zapisów windykacyjnych.

Jak dochodzić swoich praw do zachowku?

Aby uzyskać zachowek, niezbędne jest wystosowanie wezwania do jego zapłaty. Takowe powinno być wystosowane do wszystkich spadkobierców. W wezwaniu nie może zabraknąć takich elementów jak: kwota do wypłaty czy podstawa wypłaty rekompensaty. Jeśli nie przyniesie to oczekiwanego skutku, o zachowek należy ubiegać się na drodze sądowej. W złożeniu stosownych dokumentów do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania może np. pomóc prawnik od spraw spadkowych w Warszawie.

W pozwie o zachowek powinna się znaleźć m.in. data sporządzenia pisma, dane pozwanego i powoda, przedmiot sporu, uzasadnienie roszczenia oraz wszystkie istotne dla sądu informacje. Do samego wniosku należy dołączyć akt zgonu spadkodawcy i poświadczenia dziedziczenia, akt cywilny będący potwierdzeniem pokrewieństwa, umowę darowizny lub inne dokumenty potwierdzające, że roszczenie jest uzasadnione.

Terminy i przedawnienie roszczeń zachowkowych

Kwestie związane z przyznawaniem zachowku zostały opisane w art. 1007 Kodeksu cywilnego. Roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu wraz z upływem czasu (w ustawowo określonym terminie). Wówczas spadkobiercy mogą uchylić się od spełnienia roszczenia. W przypadku zachowku termin przedawnienia wynosi 5 lat. Jeśli spadkodawca nie pozostawił testamentu, okres ten liczony jest od dnia śmierci spadkodawcy. W przypadku, gdy taki dokument został sporządzony, termin biegnie od dnia ogłoszenia testamentu.

Co to jest zachowek i kto ma do niego prawo?

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości związanych z przyznawaniem tego typu rekompensaty warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem od spraw rodzinnych i spadkowych. Kiedy nie należy się zachowek? Z pewnością nie otrzyma go osoba, która została wydziedziczona na mocy testamentu spadkodawcy. Zachowek nie przysługuje również w przypadku zrzeczenia się dziedziczenia lub odrzucenia spadku.