Zasady wprowadzania maszyn na rynek - skąd mieć pewność, że są bezpieczne?

Czym jest wprowadzenie do obrotu maszyn?

Wprowadzenie do obrotu maszyn polega na ich udostępnieniu do dystrybucji, konsumpcji lub użytkowania na rynku unijnym odpłatnie lub nieodpłatnie. Wcześniej musi ona przejść szczegółową kontrolę i ocenę, czy jest zgodna z przepisami. W tej kwestii najważniejsze są dyrektywy Unii Europejskiej, a dopiero w następnej kolejności przepisy krajowe. Dzięki temu maszyna, które jest zgodna z dyrektywami unijnymi może być wprowadzona do obrotu w dowolnym kraju, który należy do Wspólnoty.

Jak przebiega proces wprowadzania maszyn na rynek?

Dyrektywy Unii Europejskiej są nadrzędnymi dokumentami, które szczegółowo określają wymogi, jakie musi  spełniać maszyna, zanim zostanie dopuszczona do obrotu rynkowego. Wszystkie wydawane dyrektywy mają na celu zapewnić, że jest ona bezpieczna zarówno dla ludzi, jak i dla zwierząt, a także że może współpracować z innymi urządzeniami i systemami.

W przypadku różnego rodzaju maszyn, w tym także urządzeń przemysłowych, najczęściej stosuje się następujące dyrektywy:

• Dyrektywa maszynowa MD - 2006/42/EC,
• Dyrektywa LVD – 2014/35/EU,
• Dyrektywa EMCD– 2014/30/EU,
• Dyrektywa RED – 2014/54/EU.

Można w nich znaleźć szczegółowy opis wymogów, jakie musi spełniać maszyna, aby mogła być legalnie wprowadzona na rynek. W Polsce w odniesieniu do Dyrektywy w życie weszły akty prawne, które dotyczą zagadnień, jakie ona obejmuje. Są to dwa Rozporządzenia:

• Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn,
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki zmieniające rozporządzenie w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn.

Czym jest Dyrektywa Maszynowa?

Jest to nazwa Dyrektywy 2006/42/WE uchwalonej przez Parlament Europejski 17 maja 2006 r. Nakłada ona na producentów szereg wymagań, które mają zapewnić bezpieczne użytkowanie różnego rodzaju urządzeń. Jej przepisy dotyczą maszyn oraz urządzeń, które mają różny zakres pracy. Aby maszyna mogła zostać dopuszczona do sprzedaży, a później do użytku, musi przejść pozytywnie procedurę oceny zgodności oraz zostać oznaczona znakiem CE. Dyrektywa Maszynowa dotyczy przede wszystkim:

• maszyn, a także urządzeń niedokończonych,
• wymiennego wyposażenia, które zostało zamontowane do maszyny przez operatora w celu zmiany jej funkcji,
• osprzętu przeznaczonego do podnoszenia ładunków,
• elementów bezpieczeństwa, które są niezbędne do zapewniania właściwej ochrony osobom pracującym przy maszynie,
• lin, pasów i łańcuchów, które są częścią maszyny.

Przepisy Dyrektywy Maszynowej nie mają natomiast zastosowania w przypadku:

• maszyn, które zostały zaprojektowane lub przeznaczone do celów jądrowych, które w razie awarii mogą spowodować skażenie,
• urządzeń przeznaczonych do parków rozrywki i wesołych miasteczek,
• broni palnej,
• środków transportu lotniczego, wodnego oraz kolejowego, z wyłączeniem maszyn, które są na nich zamocowane,
• maszyn zaprojektowanych do wykorzystania przez wojsko, policję oraz w celach badawczych.

Jak przebiega ocena zgodności maszyny z wymaganiami Dyrektywy?

Dyrektywa Maszynowa wymaga, aby producent poddał maszynę badaniom oraz ocenie jej zgodności, dzięki czemu może otrzymać stosowny certyfikat świadczący o jej bezpieczeństwie. Ocena przeprowadzana jest przez jednostkę notyfikowaną. Dzieli się go na: analizę, wnioski oraz badania.

Badania przeprowadza się w oparciu o dokumentację techniczną dostarczoną do jednostki notyfikującej przez producenta. Maszyna jest także identyfikowana pod względem zapisów normatywnych. Kolejnym etapem jest audyt procesu produkcyjnego oraz szczegółowe badania maszyny. Wykonuje się je w laboratorium lub w docelowym miejscu, w którym znajduje się urządzenie, jeśli jego gabaryty nie umożliwiają transportu. Jeśli osoba przeprowadzająca badanie stwierdzi, że maszyna nie spełnia wymogów określanych w dyrektywie, to musi wskazać elementy, które wymagają modyfikacji.

W przypadku, gdy badanie przebiegnie pomyślnie, to maszyna otrzymuje deklarację zgodności. Jej dowodem jest znak CE, który umieszcza się na badanej maszynie. Bardzo ważne jest to, że jakakolwiek modyfikacja urządzenia, które wpływa na zmianę jej działania lub ma bezpośredni wpływ na zmiany w odniesieniu do norm, to niezbędne jest przeprowadzenie kolejnego badania certyfikującego.

Oznakowanie CE maszyn może nadać wyłącznie producent maszyny lub przedstawiciel, którego wyznaczył. Oznacza to, że nie może tego zrobić importer ani dystrybutor. Oznakowanie to może otrzymać tylko maszyna, która spełnia wszelkie normy i standardy wyznaczone przez Dyrektywę Maszynową. Od 2004 roku wszystkie maszyny, które zgodnie z przepisami Dyrektywy muszą posiadać oznaczenie CE, a nie mają go, nie mogą zostać dopuszczone do użytku.

Po dopuszczeniu maszyny do obrotu deklaracja producenta dotyczące spełniania wspomnianych norm, organy nadzorujące rynek danego państwa mogą przeprowadzić ich kontrolę. Po stwierdzeniu niezgodności deklaracji z rzeczywistością maszyna musi zostać dostosowana do wymogów unijnych, aby nadal mogła być sprzedawana i użytkowana. W przeciwnym razie musi zostać usunięta z rynku. Działania te mają na celu udowodnić, że maszyny dopuszczone do europejskiego rynku nie zagrażają użytkownikom. Mają również chronić przed nieuczciwą konkurencją, czyli dopuszczaniem do obrotu urządzeń, które otrzymały oznaczenie CE niezgodnie z prawdą. Kontrole te są przeprowadzane wyrywkowo lub po otrzymaniu zgłoszenia o podejrzeniu nieprawidłowości.